Festiwal Bez Granic
Festiwal Bez Granic

1 czerwca zaczyna się kolejny Międzynarodowy Festiwal Teatralny Bez Granic w Cieszynie i Czeskim Cieszynie. Ale ważne wydarzenie będzie miało miejsce wcześniej.

Blok programowy nazwany Impuls 89 poświęcony jest 30. rocznicy 1989 roku, w relacjach polsko-czesko-słowackich ważnej nie tylko ze względu na wybory czerwcowe w Polsce i „aksamitną rewolucję” w ówczesnej Czechosłowacji. Między 3-5 listopada 1989 we Wrocławiu odbył się  Festiwalu Niezależnej Sztuki Czechosłowacji. Było to jedno z najważniejszych osiągnięć Solidarności Polsko-Czechosłowackiej, która w nowych warunkach w Polsce nie działała już w konspiracji. Festiwalowi towarzyszyło Międzynarodowe Seminarium „Europa Środkowa. Kultura na rozdrożu – pomiędzy totalitaryzmem a komercjalizmem”, której  patronowali Thimothy Ash, prof. Jan Błoński, prof. Czesław Hernas, prof. František Janouch, Adam Michnik, Jiří Pelikan, dr Vilem Prečan, książę Karel Schwarzenberg, Jan Józef Szczepański, Juliusz Żuławski. Do Wrocławia przybyli pieśniarze i muzycy rockowi z Czechosłowacji, artyści emigracyjni m.in. Karel Kryl i Jaroslav Hutka, prezentowano filmy czeskiej „nowej fali”. Planowana wystawa malarstwa i rzeźby niezależnych plastyków z Czechosłowacji, która wraz z jej kuratorem (studentem wrocławskiej PWSSP) Igorem Wójcikiem została aresztowana na granicy w Harrachovie. Zamiast wystawy sztuki odbyła się symboliczna prezentacja pustych ram z napisem „Zarekwirowano”.
Mimo granicznych utrudnień do Wrocławia dotarło kilka tysięcy osób.
Radio Wolna Europa zapraszało do Wrocławia tymi słowy „Spotkajmy się – tymczasem – w Polsce”. 
Ważne wydarzenia miały miejsce również w naszym regionie. Bielsko-cieszyński ośrodek Solidarności Polsko-Czechosłowackiej powstał w 1988 roku po nawiązaniu kontaktu polskiej opozycji (m.in. Janusz Okrzesik, Jerzy Kronhold) z grupą młodych ludzi z regionu opawskiego i ostrawskiego. Współpracę tę poprzedzały działania związane z walką o uwolnienie więzionych czeskich dysydentów oraz kontakty z Kartą 77. W Beskidach odbywał się przemyt nielegalnych druków, wiele osób angażowało się w opór przeciwko reżimowi. Po wyborach 1989 r. wiele inicjatyw SPCz wspierało biuro nowo wybranego posła Janusza Okrzesika, między innymi wydawało obywatelom Czechosłowacji przepustki na festiwal wrocławski. 
15 kwietnia 1989 roku w centrum Bielska-Białej Okrzesik i Andrzej Grajewski zorganizowali na placyku przed gmachem Teatru Polskiego pikietę pod hasłem „Uwolnić Václava Havla” – przyszły prezydent Czechosłowacji i Czech był wówczas uwięziony. Jak przystało na demonstrację w obronie dramatopisarza reprezentującego nurt tzw. teatru absurdu, było performatywnie i zabawnie. Helena Dobranowicz paradowała z parasolem opatrzonym stosownym napisem. Przy czym nazwisko pisarza zostało zapisane w wersji spolszczonej, z „w” zamiast „v”. Trudniejsza była sprawa z transparentem. Bo go nie było na czas. Wreszcie przybiegł zdyszany autor (Wacław Bieniek). Kiedy rozwinięto transparent, okazało się, że napis się nie zmieścił w całości. „Uwolnić Vaclava H.” – grzmiały czarne litery na biały tle.
W Cieszynie 19 maja doszło do niespotykanej na Śląsku Cieszyńskim wielotysięcznej manifestacji na rynku miejskim. Po raz pierwszy zjednoczyła Czechów, Słowaków i Polaków we wspólnym proteście. Sprawa: ekologia. W efekcie władze czechosłowackie zrezygnowały ze szkodliwej dla przyrody inwestycji – budowy wielkiej koksowni w Stonawie.
Jerzy Kronhold, Marian Dembiniok i Zbigniew Machej w 21. rocznicę inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację zorganizowali w Cieszynie 21 sierpnia 1989 r. manifestację pod hasłem „Nigdy więcej bratniej pomocy”, podczas której zgromadzeni przeprosili Czechów i Słowaków za to, że w interwencji brali udział polscy żołnierze. W demonstracji brali udział posłowie i senatorowie Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego.
W 1989 zaczęły się też rozmowy na temat zorganizowania w Cieszynie i Czeskim Cieszynie międzynarodowego festiwalu teatralnego. Pomysłodawcami byli Jerzy Kronhold i Kuba Mátl, organizatorami – grono przyjaciół z SPCz powstałego na fali „aksamitnej rewolucji” Forum Obywatelskiego w Czeskim Cieszynie. Festiwal pod nazwą Na Granicy odbył się w 1990 roku (od 2004 nosi nazwę Bez Granic) i był pierwszym z serii wydarzeń animowanych przez to grono ludzi, diametralnie zmieniających formy transgranicznej współpracy kulturalnej na Śląsku Cieszyńskim po obydwu stronach granicy – jednym z najbardziej spektakularnych jest zainaugurowany w 1999 przegląd filmowy Kino na Granicy, którego kolejna edycja niedawno się zakończyła.
Tę niezwykłą historię i ludzi, którzy ją tworzyli, przypomina właśnie Impuls 89. 
31 maja w godzinach porannych odbywać się będzie akcja edukacyjna dla młodzieży szkolnej z Cieszyna i Trzyńca, połączona z projekcją filmu dokumentalnego. O godz. 16 w Muzeum Śląska Cieszyńskiego odbędzie się wernisaż wystawy „Bądźmy rodziną” prezentującej działania oddziału SPCzS w dolnośląskiej Nowej Rudzie (m.in. Polsko-Czeskie Dni Kultury Chrześcijańskiej). O 16.30 w Café Muzeum spotkanie uczestników i animatorów wydarzeń sprzed 30 lat (m.in. wrocławskiego Festiwalu Niezależnej Kultury Czechosłowackiej w 1989, który był w pewnym sensie pierwszym aktem aksamitnej rewolucji). Czekają nas tam nie tylko opowieści o przeszłości, ale i próby odpowiedzi na pytania o żywotność tego dziedzictwa dzisiaj. O 18.00 w Galerii Půda w Czeskim Cieszynie odbędzie się otwarcie wystawy Hranice|Granica. Tematem wystawy jest inspiracja pojęciem „granica”, rozumianym we wszystkich możliwych jego znaczeniach. Zmierzyli się z tym zadaniem: Hana Cichoňová, Bogusław Dziadzia, Katarína Klusová, Władysław Kubień, Dáša Lasotová, Adam Molenda, Gabriela Pienias, Pavel Noga, Marek Pražák, Magdalena Szadkowska, Jarosław Skutnik, Aleš Szotkowski, Ladislav Szpyrc i Krzysztof Wilde. Na zakończenie pełnego wydarzeń dnia niezwykły koncert – na dziedzińcu Muzeum wystąpi Antonina Krzysztoń. Artystka zaśpiewa piosenki Kryla, Kelusa, a także swoje najnowsze utwory. 1 czerwca przed inauguracyjnym przedstawieniem festiwalu, w teatrze w Czeskim Cieszynie odbędzie się wernisaż wystawy dokumentalnej opisującej minione trzydzieści lat działań inspirowanych przez SPCZS w Polsce i na Śląsku Cieszyńskim. Jej kuratorką jest Gertruda Chowanioková – od początku związana z festiwalem, jego długoletnia dyrektorka, uczestnicząca w organizacji większości prezentowanych inicjatyw. Hitem wystawy są mało znane zdjęcia, pozyskane z praskiej biblioteki Libri Prohibiti, przedstawiające polsko-czechosłowackie spotkanie w Karkonoszach w 1978. W górach spotkali się sygnatariusze Karty 77 i aktywiści KOR. W jednym kadrze zmieścili się wówczas: Marta Kubišová, Václav Havel, Adam Michnik, Jan Lityński, Tomáš Petřivý, a także... Antoni Macierewicz, o którego korowskim zaangażowaniu niewielu dziś pamięta.
W programie teatralnym festiwalu zwracamy państwa uwagę na symboliczny spektakl w symboliczny dzień – 4 czerwca Jerzy Stuhr występuje w roli tytułowej w przedstawieniu „Wałęsa w Kolonos”, granym w nietypowej przestrzeni hali UŚ (radzimy wygodnie się ubrać!). O miano polskiego przeboju tegorocznej edycji festiwalu z „Wałęsą” rywalizują „Trojanki” w reżyserii Jana Klaty grane w sali Teatru im. A. Mickiewicza. Spektakl z Teatru Wybrzeże intryguje gwiazdorską obsadą (Dorota Kolak, Katarzyna Figura), ale jest przede wszystkim niezapomnianym przeżyciem teatralnym. Do najciekawszych propozycji czeskich należą: inauguracyjne, cyrkowe „Isole” z Pragi, „Osmyčky” z Brna – cała historia Czech w pigułce(!) i z dystansem. W kontekście Impulsu 89 bardzo ciekawie zapowiada się  spektakl, który zaprezentuje słynne praskie Švandovo divadlo „Protest/Rest” – zestawienia głośnej sztuki Havla o spotkaniu pisarza opozycjonisty z oportunistą z napisaną po 33 latach kontynuacją tej historii w nowych warunkach. Miłośników przedstawień ulicznych zaciekawi z pewnością „Peregrinus” Teatru KTO z Krakowa, grany 7 czerwca o 21 na rynku w Cieszynie. W ostatni dzień festiwalu organizatorzy zapraszają na dzień słowacki, czyli niezwykłą adaptację „Dziennika” Anny Frank (Nové divadlo, Nitra) na scenie Teatru im. Mickiewicza w Cieszynie oraz finałowy koncert, który odbędzie się tego dnia na dziedzińcu Muzeum Śląska Cieszyńskiego. Wystąpi Peter Lipa, „jazz&blues guru” – najwybitniejsza postać słowackiej sceny jazzowej.
Z muzycznych propozycji zwracamy ponadto uwagę na koncert Doroty Barovej i – adresowany do najszerszych kręgów widowni koncert zespołu Tulia, który reprezentował nas w półfinale Eurowizji (7 czerwca, Teatr im. Adama Mickiewicza). W programie festiwalu znalazły są też propozycje dla młodych widzów – wszystkie szczegóły na stronie borderfestival.eu.
 
Janusz Legoń
 
Na zdjęciu: Jerzy Stuhr jako Lech Wałęsa
Foto: Monika Stolarska
 
 


Lista
Strona główna

Reklama

Reklama

Reklama